|
مزاج: در اول دوم گرم و خشک و در سوم نیز گفتهاند.
گیاه شناسی: دارای دو نوع برى و بستانی مىباشد و از مطلق آن مراد بستانی است. جعفرى گیاهى است علفى دوساله ادویهاى، بسیار معطر داراى برگهاى با بریدگى به رنگ سبز و پرپشت که در قسمت فوقانى ساقه به شکل نوارهاى بریده باریک درمىآید. ساقههاى گلدهنده آن به بلندى 70- 60 سانتىمتر که در انتهاى آنها گلهاى ریز سبزرنگ به صورت چتر مرکب ظاهر مىشود. میوه آن خاکسترى داراى سه پهلو است. قدرت نامیه(رویاننده) آن حد اکثر 4- 3 سال دوام دارد. تکثیر آن از طریق کاشت بذر صورت مىگیرد. به این ترتیب که اگر منظور برداشت برگ سبز آن باشد در اسفند یا اوایل بهار بذر کاشته مىشود و تا مرداد هم مىتوان کاشت که در این صورت حصول برگ آن به تأخیر مىافتد و اگر منظور برداشت دانه آن است معمولا در شهریور کاشته مىشود که گیاه دوره سرماى زمستان را دیده و ظرف بهار و تابستان سال بعد به بذر بنشیند و ثمر آن برداشت شود. در مناطق خیلى سرد در زمستان به برگ آن لطمه وارد مىشود. مزرعه باید شخم عمیق خورده و خوب کود داده شود. بذر را روى خطوطى به فاصله 60- 50 سانتىمتر و در عمق 1 سانتىمتر مىکارند. فاصله بوتهها روى خطوط بعدا باید با تنک کردن به 30- 20 سانتىمتر برسد. جعفرى معمولا در سال دوم بذر مىدهد. محصول زمستانى برگ جعفرى چون خیلى کم کاشته مىشود، بسیار طرف توجه است. بذر جعفرى خیلى سخت است و به این علت در شروع کاشت خیلى دیر جوانه مىزند شاید تا 20 روز طول بکشد بنابراین معمول است قبل از کاشت به منظور تسریع در جوانه زدن بذر را براى مدت 24 ساعت در آب خیس مىکنند و پس از آن از آب بیرون آورده پهن مىکنند که بادى بخورد و رطوبت سطحى آن برود که پخش آن براى کاشت ممکن شود و آن را مىکارند. در بعضى کشورها تخم جعفرى را در اوایل بهار در خزانه مىکارند و پس از 6 هفته نهالهاى جوان که چندبرگه شدهاند در مزرعه اصلى روى خطوطى به فاصله 40- 30 سانتىمتر و فاصله بوتهها روى خطوط 15- 10 سانتىمتر مىکارند به این ترتیب در حدود 6 کیلوگرم بذر براى هر هکتار کافى خواهد بود. جعفرى در اغلب مناطق دنیا کاشته مىشود. در ایران نیز عملا در تمام مناطق کشور مىکارند. در شاهرود نیز بهطور خودرو مىروید.
ترکیبات شیمیایى: برگ جعفرى و تخم جعفرى هر دو داراى اسانس مىباشند که از طریق تقطیر با بخار گرفته مىشود. اسانس برگ جعفرى اسانس بسیار مطبوع و معطر است و در مواردى که منظور استفاده از عطر جعفرى براى غذاها مىباشد به کار مىرود ولى اسانس تخم آن کمى بوى تلخ دارد و با اسانس برگ جعفرى کمى متفاوت است. متأسفانه اسانس برگ جعفرى که خیلى مرغوب و مورد توجه است، خیلى کم است و در حدود 25/ 0- 06/ 0 درصد برگ مىباشد به همین دلیل گران است ولى اسانس تخم جعفرى که زیاد مرغوب نیست و کمى بوى تلخى دارد مقدارش زیاد و از 3- 2 درصد تخم را تشکیل مىدهد و معمولا در بازار تجارت غذایى از آن در صنعت عطرسازى و در بستهبندى گوشت کنسرو استفاده مىشود. اسانس تخم جعفرى شامل Apiol و یک الکالوئید است. به علاوه در تخم جعفرى گلوکوزید Apiin وجود دارد. و در میوه آن ماده Coumarin مشخص شده است. در ریشه جعفرى نیز در حدود 08/ 0- 05/ 0 درصد اسانس یافت مىشود. در هر یکصد گرم برگ جعفرى خام مواد زیر موجود است: آب 85 درصد، پروتئین 6/ 3 درصد، چربى 6/ 0 درصد، هیدراتهاى کربن 7 درصد، خاکستر 2 درصد، کلسیم 203 میلىگرم، فسفر 63 میلىگرم، آهن 2/ 6 میلىگرم، سدیم 25 میلىگرم، پتاسیم 727 میلىگرم، ویتامین A 8500 واحد بین المللى، تیامین 12/ 0 میلىگرم، رایبوفلاوین 26/ 0 میلىگرم، نیاسین 2/ 1 میلىگرم و ویتامین ث 172 میلىگرم. بهطورى که ملاحظه مىشود برگ جعفرى از نظر مقدار ویتامین C و ویتامین A بسیار غنى و تا حدودى از نظر سایر ویتامینها نیز غنى است و به علاوه از نظر آهن و پتاسیم نیز خیلى غنى است و درعینحال از نظر سایر مواد معدنى نیز خوب است و به علاوه منبع خوبى از ید نیز مىباشد. روغن فرّار تخم جعفری به مقدار 2 تا 7 درصد بوده و حاوی مواد زیر است: Apiol، myristicin، آلفاپینن، petroselinic acid، اسیدهای چرب فرّار.
مصارف درمانی: 1. مسخن (گرم کننده) 2. قابض 3. منضج خراجات 4. مقوی 5. اشتها آور 6. محلل 7. مدر 8. برای سینه مفید است. 9. تخم جعفری دارای آپیول می باشد و آپیول ماده پرقوتی است که خاصیتش تب بر و قاعده آور بودن است؛ یعنی خونریزی ماهانه را منظم می کند، همین طور دارای این خاصیت مهم است که خون و مجاری روده ها را ضد عفونی کرده و از ابتلای بدن به سرطان جلوگیری می کند، به همین جهت است که جعفری را باید جزء غذای روزانه اشخاص کم خون و یا بچه هایی که دیر رشد می کنند وارد کرد. هم چنین به علت این که بسیار گرم و خشک است، مواد و اخلاط لزج را قطع مىکند و نفخ را کاهش مىدهد و گرفتگى مجارى عروق را باز مىکند. براى تسریع و تسهیل در اخراج جنین نیز مؤثر است. 10. شیاف تخم جعفرى در مهبل براى سقط جنین به کار مىرود. 11.اگر دمکرده 20 گرم ریشه جعفرى در یک لیتر آب را تا حد نصف آن حقنه کنند براى کنترل اسهال مفید است. 12. ضماد کوبیده برگ تازه جعفرى براى رفع تهییجات خارجى بخصوص تهییج پستان در مواردى که ورم زیاد نباشد مؤثر است. 13. برگ جعفرى به علت مواد معدنى و ویتامینهایى که دارد بسیار مفید است. 14. برگ جعفرى مانند دارچین تنفس را مطبوع و براى رفع بوى بد تنفس حتى شدیدترین بوى سیر بسیار مؤثر است. 15. جوشانده برگها و تخم این گیاه را براى معالجه نقطههاى سیاه و سفیدى که در صورت انسان و ما بقى پوست بدن پیدا مىشود استعمال مىنمایند. دستور تهیه جوشانده آن این است که در هر فنجان آب- 10- گرم از ریشه و تخم آن بریزند، برگهاى کوبیده این گیاه را براى جلوگیرى از گزیدن مگس و امثال آن به پوست بدن مىمالند. 16. براى برطرف نمودن شپش سر مرهم این گیاه را به پوست سر مىمالند و سر را با یک پارچهاى مىبندند. دستور ساختن آن مرهم این است که: تخم این گیاه را بکوبند و با پیه آب شده ممزوج نمایند. 17. براى معالجه دردهاى زیر شکم زنان که در اثر خون حیض عارض مىشوند باید در هرروزى (1- 2) فنجان از شیره این گیاه آشامیده شود. دستور گرفتن شیره این گیاه این است که در هر فنجان آب جوش یک قاشق بزرگ غذاخورى از برگ و ریشه تازه این گیاه را که خرد شده باشند بریزند. 18. براى زیاد شدن ادرار و معالجه مایعاتى که در جوف جسم انسان جمع شده باشند و اخراج آنها بوسیله ادرار بهتر این است که جوشانده تخم کوبیده این گیاه را استعمال نمود، بدینطریق که: در هر فنجان آب جوش یک قاشق کوچک از تخم آن را بریزند و یک فنجان آن را در یک روز دو مرتبه بیاشامند. 19. مصرف شیره برگ جعفری را به مقدار 3 تا 200 گرم در تب های متناوب توصیه کرده اند. 20. اگر جعفری را خرد کنند و در شیر گرم بریزند و صبح ناشتا بخورند، برای معالجه آسم و نزله های ریوی و گرفتگی صدا مفید است، این شیره برای رفع دردهای عصبی نیز فایده دارد. شیره برگ جعفری را به مقدار مساوی با الکل نود و یا هفتاد درجه می توان مخلوط کرده و در شیشه های دربسته آن را حفظ کرد و موقعی که درد اعصاب شروع شد باید سرانگشت را در این مخلوط فرو کرده و به جایی که درد می کند مالید. 21. برای دفع کرمهای ریز روده ها باید یک گرد (محتوی دو انگشت) جعفری خشک، یک گرد کرفس و یک گرد بنفشه را جوشانده و صبح ناشتا آن را نوشید. 22. دم کرده چند شاخه جعفری برای یک فنجان آب، نه تنها گرفتگی صدا را رفع می کند بلکه برای دردهای مفصلی نیز مفید می باشد. 23. 20 تا 40 گرم جعفری خشک را اگر با یک لیتر آب بجوشانند وهر روز سه تا چهار فنجان از آن بخورند، خاصیت مدر دارد و ادرار را زیاد می کند. 24. اگر نیم مشت جعفری خشک را با نیم لیتر آب بجوشانند و تا موقعی که گرم است آن را بنوشند، برای رفع روماتیسم فوق العاده فایده دارد. 25. 50 گرم جعفری را با یک پوست توسرخ و یک پوست پرتقال، در یک لیتر آب بجوشانند تا محتوی آن نیم لیتر شود و نیم لیتر دیگر آن بخار گردد، بعد هر اندازه مایل بودند آن را شیرین کنند و هر روز صبح یک قاشق قهوه خوری از آن را مصرف کنند، برای امراض عفونی و هم چنین برای کسانی که عادت به مشروب خواری دارند مصرف این نوشابه توصیه می شود. 26. برگ های جعفری را اگر له کنند و آن را به شکل ضماد بر روی خراش و ترک خوردگی های کم عمق پوست گذارند، زخم را به سرعت التیام می بخشد و هم چنین در مورد نیش زدگی زنبور و حشرات دیگر هم زخم را شفا می دهد و هم از تولید ورم آن جلوگیری می کند. 27. ضماد برگ جعفری را اگر روی سینه زنان شیرده که شیر آن ها بند آمده بگذارند، فورا شیر آن ها را باز می کند. 28. ضماد برگ جعفری برای درد چشم و ورم چرکی چشم مفید است، درد و ورم آن را برطرف می کند. 29. برگ جعفری را بکوبند و در عرق بخیسانند و بر روی کوفتگی بگذارند و همچنین اگر بر روی گونه بگذارند برای آنژین مفید است و معمولا این گونه ضماد را باید چند بار تجدید کرد. 30. برای کوفتگی معالجه ای ممتاز می توان کرد که کیفیت آن چنین است: جایی که دچار کوفتگی شده است؛ آهسته و آرام هر روز سه بار با عرق کامفره شسته شود، بعد ضمادی که از جعفری پخته در شراب درست شده است و گرم می باشد روی آن گذاشته شود، این ضماد انواع آنژین و گلودرد را نیز تسکین داده و درد بواسیر را تخفیف می دهد. 31. برای رفع گوش درد و دندان درد باید یک گلوله کوچک جعفری نمک زده، روغن زیتون را در سوراخ گوش و یا سوراخ دندان گذاشت. 32. برای رفع جوش های ریز و قرمز روی پوست باید صبح و شب با محلول آب یا دمکرده جعفری، صورت یا قسمتی از بدن را که جوش های ریز و قرمز دارد شستشو داد. 33. برای روشن شدن پوست صورت باید یک هفته صبح وشب با جوشانده نیمگرم یک دسته برگ جعفری در یک چهارم لیتر آب شستشو داد. 34. جوشانده ریشه های تازه جعفری به مقدار صد گرم آن در یک لیتر آب، مدر و قاعده آور است. 35. ریشه های دوساله جعفری که در حرارت کوره به سرعت خشک شود و 40 گرم آن را در یک لیتر آب بجوشانند، در معالجه یرقان استسقا و انسداد مجاری طحال و کبد و کندی جریان خون مفید است. 36. جوشانده تخم جعفری به مقدار 100 تا 120 گرم آن در یک لیتر آب برای معالجه یرقان و قاعده های سخت یا اتفاقی مفید است و در معالجه بیماری ترشحات غیرطبیعی در زنان آن را تزریق می کنند. 37. جوشانده تخم جعفری به مقدار 30 تا 40 گرم آن در یک لیتر آب مقوی است و خاصیت دفع کردن اسیداوریک را دارد. 38. جعفری را اگر با آبگرم بشویند عطر و خواص خواص خود را حفظ کرده و به راحتی خورده می شود ولی نباید فراموش کرد که جعفری را وقتی باید شست که بخواهند آن را مصرف کنند.
احتیاطات: 1. Apiol که ماده عامل موجود در اسانس میوه جعفرى است، سمى است و ایجاد عوارضى در کبد و کلیه مىنماید لذا باید تخم جعفرى و اسانس آن همیشه با رعایت اعتدال طبق میزان محدود و مجاز مصرف شود و اسراف در مصرف آن زیانآور است و بدون دستور و اطلاع پزشک نباید مصرف شود. 2. وجود ماده عامل در اسانس تخم جعفرى خواص دارویى را به تخم جعفرى مىدهد که آثار مدر و قاعدهآور دارد، ولى درعینحال که قاعدهآور است مصرف آن در حدى معین موجب سقط جنین نیز مىشود. 3. اگر در مصرف جعفری افراط و زیاده روی کنند، جریان خون بدن را کند خواهد کرد. 4. از آنجا که جعفری گرم و خشک است افراد گرم مزاج باید در مصارف پوستی آن رعایت احتیاط بنمایند.
مصلحات: سویق، بادرنجبویه، ترشی های طبیعی، کاسنی منابع
http://www.tim.ir/
+ نوشته شده در چهارشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۲ساعت 9:37 توسط مجید یوسفی
|
|
درباره وبلاگ 
|
